Een droge mond is meer dan alleen dorst. Speeksel maakt eten, slikken en praten gemakkelijker, beschermt het mondslijmvlies en helpt een kunstgebit op zijn plaats te houden. Wanneer er te weinig speeksel is of het speeksel erg dik wordt, kan een prothese losser zitten, juist vastplakken of pijnlijke plekken geven.

Hoe merkt u dat uw mond te droog is?

u moet vaak kleine slokjes drinken, ook ’s nachts;
de tong, lippen of wangen voelen droog, stroef of plakkerig;
droog voedsel blijft in de mond hangen of is moeilijk weg te slikken;
praten, proeven of slapen gaat minder gemakkelijk;
u heeft een branderig gevoel, kloofjes, wondjes of een onaangename smaak;
de adem ruikt anders;
uw kunstgebit schuift, wrikt of veroorzaakt sneller drukplekken;
u krijgt sneller gaatjes in overgebleven tanden of wortels.

De medische term voor het gevoel van een droge mond is xerostomie. Soms voelt de mond droog terwijl er bij meting nog voldoende speeksel is. Daarom kijken we niet alleen naar de klacht, maar ook naar het slijmvlies, de prothese, uw medicijnen en andere mogelijke oorzaken.

Waardoor kan een droge mond ontstaan?

Een droge mond kan tijdelijk zijn, bijvoorbeeld bij spanning, lang praten, koorts of te weinig drinken. Langdurige klachten kunnen verschillende oorzaken hebben:

medicijnen: onder andere sommige middelen tegen hoge bloeddruk, depressie, angst, allergie, pijn, Parkinson en overmatig plassen kunnen de speekselproductie verminderen;
meerdere medicijnen tegelijk;
ademen door de mond, snurken of zuurstofgebruik;
uitdroging door weinig drinken, warmte, diarree, braken of koorts;
roken, alcohol en veel cafeïne;
stress of angst;
ziekten zoals het syndroom van Sjögren of diabetes;
bestraling in het hoofd-halsgebied of bepaalde kankerbehandelingen;
veranderingen die samenhangen met ouder worden of de overgang.

Stop nooit zelf met voorgeschreven medicijnen. Bespreek de klacht met uw huisarts of apotheker. Soms kan het tijdstip, de dosering of het soort medicijn worden aangepast, maar dat moet altijd veilig en in overleg gebeuren.

Waarom is speeksel belangrijk bij een kunstgebit?

Tussen een volledige prothese en het mondslijmvlies zit normaal een dun laagje speeksel. Dat helpt bij de hechting en vermindert wrijving. Bij een droge mond kan de prothese minder stabiel worden. Dik, taai speeksel kan er juist voor zorgen dat de prothese aan het gehemelte plakt en bij bewegen gaat wrikken.

Een droog slijmvlies is kwetsbaarder. Daardoor ontstaan eerder rode plekken, scheurtjes, drukplekken en schimmelinfecties. Een losse of pijnlijke prothese is daarom niet altijd alleen een pasvormprobleem; de hoeveelheid en kwaliteit van het speeksel kan meespelen.

Wat kunt u zelf proberen?

Houd de mond vochtig

drink verspreid over de dag kleine slokjes water;
zet ’s nachts water binnen handbereik;
gebruik eventueel een bevochtigende mondgel, mondspray of speekselvervanger van drogist of apotheek;
kies bij mondwater voor een milde, alcoholvrije variant en stop als deze prikt of uitdroogt;
gebruik een luchtbevochtiger als droge lucht of slapen met open mond een rol speelt.

Stimuleer speeksel als dat nog mogelijk is

Suikervrije kauwgom kan de speekselklieren stimuleren wanneer u veilig kunt kauwen en uw gebit of prothese dit toelaat. Suikervrije zuigproducten kunnen soms helpen, maar vermijd zure snoepjes en dranken. Die kunnen gaatjes en tanderosie veroorzaken. Bij een volledige prothese, kaakpijn of slikproblemen is kauwgom niet altijd verstandig; vraag bij twijfel advies.

Pas eten en drinken aan

maak droog voedsel zachter met jus, saus, yoghurt of appelmoes;
neem kleine happen en drink zo nodig een slokje bij het eten;
beperk suikerhoudende en zure producten, vooral tussen de maaltijden;
vermijd sterk gekruid, hard of zeer zout eten als dit pijn doet;
beperk alcohol en stop met roken.

Extra mondverzorging bij droogte

Bij een droge mond is zorgvuldige reiniging extra belangrijk. Poets overgebleven tanden tweemaal per dag met fluoridetandpasta en reinig tussen de tanden volgens advies. Reinig een uitneembare prothese dagelijks met een protheseborstel en water of het persoonlijk geadviseerde middel. Maak ook tong, gehemelte, kaakranden en het slijmvlies onder de prothese schoon.

Draag de prothese ’s nachts bij voorkeur niet, tenzij wij vanwege een recente behandeling iets anders hebben afgesproken. Een vuile prothese in een droge mond geeft bacteriën en schimmels extra kans. Gebruik geen gewone tandpasta op de kunststof en geen agressieve reinigingsmiddelen.

Heeft u eigen tanden of wortels, dan kan extra fluoride nodig zijn. Bespreek dit met de tandarts of mondhygiënist. Een fluoridespoelmiddel of tandpasta met een hogere fluorideconcentratie gebruikt u alleen passend bij uw persoonlijke risico.

Hoe kunnen wij helpen?

Wij kunnen beoordelen of de prothese door droogte schuurt, of de beet en pasvorm nog kloppen en of er wondjes, roodheid of aanwijzingen voor een schimmelinfectie zijn. Soms helpt het aanpassen of opvullen van de prothese. Als de oorzaak waarschijnlijk bij medicijnen, een ziekte of de speekselklieren ligt, adviseren wij contact met uw huisarts, tandarts, apotheker of een gespecialiseerd speekselcentrum.

Neem bij uw afspraak een actuele medicatielijst mee. Vertel ook wanneer de droogte is begonnen, op welk moment van de dag deze het ergst is en welke middelen u al heeft geprobeerd.

Wanneer contact opnemen?

de droge mond blijft aanhouden of wordt duidelijk erger;
eten, slikken, spreken of slapen wordt moeilijk;
u krijgt vaak drukplekken, scheurtjes, witte plekken of een branderige mond;
uw prothese zit plotseling anders of minder stevig;
u valt onbedoeld af of krijgt onvoldoende eten en drinken binnen;
u heeft veel dorst en plast opvallend veel;
u heeft recent bestraling of een andere behandeling in het hoofd-halsgebied gehad.

Neem bij ernstige uitdroging, sufheid, verwardheid of bijna niet meer plassen direct contact op met de huisarts of huisartsenpost.

Veelgestelde vragen

Helpt veel water drinken altijd?

Water verlicht de klacht tijdelijk, maar lost een verminderde speekselproductie niet altijd op. Als u steeds moet drinken of ’s nachts vaak wakker wordt, is onderzoek naar de oorzaak verstandig.

Kan mijn kunstgebit door een droge mond losser zitten?

Ja. Speeksel helpt bij de hechting en vermindert wrijving. Droogte kan daarom zowel loszitten als pijnlijke wrijving veroorzaken. Laat de pasvorm én de mond beoordelen.

Mag ik Listerine gebruiken bij een droge mond?

Een sterk of alcoholhoudend mondwater kan onprettig prikken of het droge gevoel versterken. Kies liever een mild, alcoholvrij product dat voor droge mond bedoeld is. Mondwater vervangt geen water, mondgel of behandeling van de oorzaak. Lees ook onze pagina over mondspoelmiddelen.

Bronnen en verdere informatie

Deze informatie is algemeen en vervangt geen persoonlijke beoordeling. De beste aanpak hangt af van de oorzaak, uw algemene gezondheid en het type prothese.