“Moet ik happen?” is een vraag die we vaak horen. Met happen bedoelen patiënten meestal dat we een afdruk van de mond maken met een lepel en afdrukmateriaal. Tegenwoordig kunnen we een mondsituatie ook vaak digitaal vastleggen met een intra-orale scanner. Beide technieken hebben hetzelfde doel: een nauwkeurige kopie van tanden, implantaten, kaak en slijmvlies maken.

Een scan is niet automatisch altijd beter dan een gewone afdruk. Vooral bij een volledige prothese zijn beweeglijk slijmvlies, spieraanhechtingen en de lengte van de protheseranden belangrijk. Soms registreert afdrukmateriaal die functionele vorm beter. Daarom kiezen we per patiënt voor een afdruk, een scan of een combinatie.

Digitale registratie kan in de mond plaatsvinden, maar ook buiten de mond door een bestaande prothese of model te scannen.

Waarom moet de mond worden vastgelegd?

Een afdruk of scan kan nodig zijn voor een volledig kunstgebit, plaatprothese, frameprothese, klikgebit, reparatie, rebasing, implantaatvoorziening of digitaal behandelontwerp. De registratie laat onder andere zien:

de vorm van de kaak en het slijmvlies;
de plaats en vorm van aanwezige tanden en kiezen;
de positie van implantaten of scanonderdelen;
de beschikbare ruimte voor een prothese;
hoe boven- en onderkaak op elkaar aansluiten;
waar randen, lipbandjes en spieraanhechtingen liggen.

De registratie van de vorm is niet hetzelfde als een beetbepaling. Bij een beetbepaling leggen we vast hoe de kaken ten opzichte van elkaar staan en op welke hoogte de tanden en kiezen moeten komen.

Twee manieren van registreren

Gewone afdruk of digitale mondscan

Afdruk met lepel en materiaal

Een passende afdruklepel met zacht materiaal wordt kort in de mond geplaatst. Na uitharding ontstaat een nauwkeurige negatieve vorm van de mond.

Kan tanden, kaak en zachte weefsels registreren.
Geschikt voor functionele randvorming.
Kan nodig zijn bij volledige prothesen en beweeglijk slijmvlies.
Van de afdruk wordt een model of digitaal bestand gemaakt.

Intra-orale scan

Een kleine scankop wordt rustig door de mond bewogen. Veel losse beelden worden direct samengevoegd tot een driedimensionaal model op het scherm.

Geen afdruklepel of uithardend materiaal.
Ontbrekende delen kunnen meteen opnieuw worden gescand.
Het digitale model kan direct worden gecontroleerd.
De scan gebruikt licht en is geen röntgenonderzoek.

Onze keuze is maatwerk. Comfort telt, maar de registratie moet vooral geschikt zijn voor uw mondsituatie en behandeling. Soms combineren we beide technieken.

Zo verloopt een gewone afdruk

De juiste lepel kiezen. We passen eerst een lepel die groot genoeg is zonder onnodig te drukken.
Afdrukmateriaal aanbrengen. Meestal gebruiken we alginaat voor een eerste afdruk of een nauwkeuriger elastisch materiaal voor een definitieve afdruk.
De lepel plaatsen. We begeleiden lippen en wangen en vragen u rustig door de neus te ademen.
Even wachten. Het materiaal moet kort uitharden. We vertellen steeds hoe lang het nog duurt.
Verwijderen en controleren. De lepel wordt met een gerichte beweging uitgenomen. We controleren of alle belangrijke delen goed zijn vastgelegd.
Zo nodig herhalen. Een luchtbel, ontbrekende rand of beweging kan betekenen dat een nieuwe afdruk nodig is.

Eerste en definitieve afdruk

Bij een volledig kunstgebit kan eerst een globale afdruk met een standaardlepel worden gemaakt. Op het model daarvan vervaardigen we een individuele lepel die precies voor uw mond is ontworpen. Met die lepel kan vervolgens een definitieve precisieafdruk worden genomen.

Bij de definitieve afdruk kunnen we een randopbouw maken. Door lippen, wangen en tong te bewegen, leggen we vast hoe lang en dik de protheseranden mogen zijn zonder spieren en lipbandjes te hinderen. Dit helpt bij houvast, stabiliteit en comfort.

Zo verloopt een intra-orale scan

Voorbereiden. We zorgen dat de te scannen oppervlakken zo goed mogelijk zichtbaar en niet te nat zijn.
Scannen. De scankop beweegt stap voor stap langs tanden, kaak, slijmvlies of scanonderdelen.
Live meekijken. Op het scherm ontstaat direct een gekleurd driedimensionaal beeld.
Aanvullen. Een gemist stukje kan plaatselijk opnieuw worden vastgelegd zonder de hele scan over te doen.
Beet registreren. Wanneer nodig scant de behandelaar met de mond gesloten een deel van beide tandbogen om de onderlinge stand vast te leggen.
Controleren en bewaren. Het bestand wordt beoordeeld en kan worden gebruikt voor ontwerp, vergelijking of communicatie met het laboratorium.

Is een mondscan hetzelfde als een röntgenfoto?

Nee. Een intra-orale scanner maakt met camera’s en licht een digitaal beeld van zichtbare oppervlakken. De scan toont geen wortels in het kaakbot, zenuwen, ontstekingen of botvolume zoals röntgenonderzoek dat kan. Als informatie onder het tandvlees of in het bot nodig is, kan afzonderlijk röntgenonderzoek worden geadviseerd.

Wat als u snel moet kokhalzen?

Vertel dit vóór de behandeling. We nemen de tijd, kiezen de lepel en hoeveelheid materiaal zorgvuldig en spreken een duidelijk stopsignaal af. Rechtop zitten, rustig door de neus ademen en weten wat er gebeurt helpt vaak. Een digitale scan kan voor sommige mensen prettiger zijn, maar ook de scankop moet achter in de mond kunnen komen.

Heeft u een sterk verstopte neus, bent u misselijk of voelt u zich niet goed, laat het vooraf weten. We bekijken dan samen wat verstandig is.

Doet een afdruk of scan pijn?

Een registratie hoort geen scherpe pijn te veroorzaken. Druk, vol gevoel, speekselvorming of een kokhalsneiging kunnen wel voorkomen. Meld gevoelige plekken, wondjes, losse tanden of recent geplaatste implantaten vooraf. We stoppen wanneer dat nodig is en passen de techniek aan.

Wanneer kiezen we voor een combinatie?

Bij een volledig tandeloze kaak kunnen zachte weefsels tijdens druk en beweging van vorm veranderen. Een scan registreert vooral de situatie zoals die op dat moment zichtbaar is. Een functionele afdruk kan juist vastleggen hoe wangen, lippen en tong de protheseranden beïnvloeden. Daarom kan bijvoorbeeld een eerste scan worden gecombineerd met een conventionele definitieve afdruk.

Ook kunnen we een bestaande prothese buiten de mond scannen, een conventionele afdruk digitaliseren of een model in het laboratorium scannen. Digitaal werken betekent dus niet dat elke stap per se met een scanner in de mond gebeurt.

Onze scanners hebben verschillende taken

SHINING 3D Aoralscan Elite: intra-orale scanner voor registratie ín de mond, waaronder tanden, kaakvormen en bepaalde implantaatposities.
3Shape F8: laboratoriumscanner voor het digitaliseren van afdrukken, modellen en prothetische werkstukken buiten de mond.
SHINING 3D MetiSmile: gezichtsscanner die vorm en verhoudingen van het gezicht kan registreren als extra informatie voor ontwerp en communicatie.
3Shape-ontwerpsoftware: gebruikt de digitale gegevens voor analyse en het ontwerpen van een prothetische voorziening.

Bekijk onze volledige digitale werkwijze en apparatuur.

Afdrukken bij implantaten en een klikgebit

Bij implantaten moet niet alleen de vorm van het slijmvlies, maar ook de positie van implantaten of opbouwdelen nauwkeurig worden vastgelegd. Hiervoor kunnen scanbodies, afdrukonderdelen of fotogrammetrie worden gebruikt. Welke methode geschikt is, hangt af van het aantal implantaten, het systeem, de behandelstap en de gewenste voorziening.

Een bestaande klikprothese, steg of locator mag de registratie niet ongecontroleerd beïnvloeden. Daarom controleert de behandelaar vooraf welke onderdelen moeten blijven zitten, worden verwijderd of apart worden gescand.

Kan een scan een afspraak besparen?

Soms kan een digitale registratie efficiënter zijn of eenvoudig worden aangevuld. Toch betekent digitaal niet automatisch dat minder afspraken nodig zijn. Voor een goede prothese blijven controle van pasvorm, beet, esthetiek, spraak, passen en nazorg belangrijk. Het aantal contactmomenten hangt af van uw mondsituatie en behandelplan.

Kosten en vergoeding

Een noodzakelijke afdruk of scan maakt meestal deel uit van het voorgestelde behandeltraject. De declaratie en vergoeding hangen af van het type prothese, de gebruikte prestatiecode, verzekering of mutualiteit en eventuele toestemming. U krijgt vooraf een begroting wanneer dat nodig is.

Veelgestelde vragen

Moet een afdruk altijd opnieuw als ik beweeg?

Niet iedere kleine beweging maakt een afdruk onbruikbaar. We controleren de belangrijke oppervlakken, randen en details. Alleen wanneer informatie ontbreekt of vervormd is, maken we opnieuw een afdruk.

Kan ik de digitale scan zelf zien?

Ja, meestal kunnen we het driedimensionale beeld direct op het scherm laten zien en uitleggen welke delen zijn geregistreerd.

Worden mijn scangegevens bewaard?

Gegevens die onderdeel zijn van uw behandeling worden volgens de regels voor het patiëntendossier en privacy verwerkt. Digitale bestanden worden alleen gebruikt en gedeeld voor uw zorg, administratie of wettelijke verplichtingen.

Kan bij iedereen worden gescand?

Veel situaties zijn digitaal vast te leggen, maar een beperkte mondopening, veel speeksel, beweeglijk weefsel, diepe randen of een complexe implantaatconstructie kunnen een andere of gecombineerde methode nodig maken.

Betrouwbare informatiebronnen

Deze algemene patiënteninformatie is gecontroleerd op 4 augustus 2026 en vervangt geen persoonlijke beoordeling of behandeladvies.

Wilt u vooraf bespreken wat u prettig vindt?

Heeft u een sterke kokhalsreflex, eerdere vervelende ervaringen of angst voor een afdruk? Geef dit bij het maken van de afspraak aan. We leggen vooraf uit wat we doen en kiezen waar mogelijk de methode die bij uw mond én behandeling past.

Maak een afspraak of vraag om teruggebeld te worden.