Een kaak die knapt of kraakt kan onrust geven. Soms is alleen een geluid te horen; soms zijn er ook pijn, vermoeide kauwspieren, hoofdpijn of moeite met openen en kauwen. Deze klachten vallen vaak onder de verzamelnaam kaakgewrichtsklachten of TMD (temporomandibulaire disfunctie).

Waar zit het kaakgewricht?

Het kaakgewricht ligt vlak voor het oor en verbindt de onderkaak met de schedel. In het gewricht zit een klein kraakbeenschijfje dat de beweging begeleidt. Bij praten, eten, slikken, gapen en lachen werken de gewrichten en kauwspieren samen.

Een klik of knap ontstaat vaak doordat het schijfje en de kaakkop niet helemaal gelijkmatig bewegen. Een geluid zonder pijn of beperking hoeft niet direct te betekenen dat het gewricht beschadigd is. Wordt het geluid nieuw, pijnlijk of steeds erger, dan is beoordeling verstandig.

Welke klachten kunnen voorkomen?

een klik, knap, kraak of schurend geluid bij openen of sluiten;
pijn voor het oor, in de kaak, slaap of kauwspieren;
uitstraling naar hoofd, oor, nek of schouders;
een moe of stijf gevoel na kauwen of praten;
de mond minder ver kunnen openen;
het gevoel dat de kaak hapert, blokkeert of op slot schiet;
hoofdpijn of oorpijn zonder duidelijke oorontsteking;
een beet of prothese die ineens anders aanvoelt.

Waardoor kunnen de klachten ontstaan?

Er is niet altijd één duidelijke oorzaak. Vaak spelen meerdere factoren samen:

onbewust klemmen van tanden of prothesen;
tandenknarsen, vooral ’s nachts;
stress, spanning of langdurige concentratie;
veel kauwgom, taai of hard voedsel;
nagelbijten, bijten op pennen of andere gewoonten;
zeer wijd openen, bijvoorbeeld bij gapen of een langdurige behandeling;
een klap, val of ander letsel;
overbelasting of verkeerde houding van hoofd en nek;
veranderingen in beet, pasvorm of slijtage van tanden of prothese.

Een kunstgebit is niet automatisch de oorzaak van kaakpijn. Wel kunnen slijtage, een veranderde kaakvorm, onvoldoende steun of een beet die niet meer goed samenkomt de kauwspieren extra belasten. Daarom beoordelen we zowel de mond als de prothese.

Wat kunt u zelf tijdelijk doen?

Laat de kaken rusten: houd de lippen ontspannen tegen elkaar en de tanden of prothesen los van elkaar wanneer u niet eet of slikt.
Stop tijdelijk met kauwgom en vermijd nagelbijten of bijten op pennen.
Kies een paar dagen zachter voedsel en neem kleine happen. Blijf de kaak rustig bewegen; houd niet langdurig een extreem vloeibaar dieet zonder advies.
Vermijd zeer wijd openen: ondersteun de onderkaak bij gapen en snijd grote broodjes of appels in stukken.
Gebruik warmte op gespannen kauwspieren als dat prettig voelt, bijvoorbeeld een warme doek gedurende korte tijd.
Let op klemmen: controleer op rustige momenten of uw kiezen of prothese onnodig op elkaar staan.
Neem rust en verminder spanning waar dat mogelijk is.

Heeft u pijnstilling nodig, begin dan in het algemeen met paracetamol volgens de bijsluiter, mits u dit veilig mag gebruiken. Vraag uw apotheker of huisarts om advies bij andere medicijnen, aandoeningen, zwangerschap of twijfel. Gebruik niet zomaar ontstekingsremmende pijnstillers als u niet weet of deze voor u geschikt zijn.

Wat moet u niet zelf doen?

vijl, slijp of buig niet zelf aan uw prothese;
probeer een geblokkeerde kaak niet met kracht open of dicht te duwen;
koop niet zonder onderzoek een willekeurig knarsbitje;
blijf niet maanden doorlopen met pijn of beperkte mondopening;
gebruik geen harde kaakoefeningen die de pijn duidelijk erger maken.

Wat kunnen wij onderzoeken?

Tijdens een afspraak luisteren we eerst naar het verloop van de klachten. We vragen onder andere wanneer de pijn optreedt, of er wordt geklemd of geknarst en of de mond soms blokkeert. Daarna kunnen we kijken naar:

de pasvorm, stabiliteit en slijtage van uw prothese;
de beet en de hoogte waarop boven- en onderkaak samenkomen;
drukplekken of overbelasting van het mondslijmvlies;
de mondopening en beweging van de onderkaak;
gevoeligheid van kauwspieren en kaakgewrichten.

Afhankelijk van de uitkomst kan aanpassing van de prothese, controle door de tandarts, begeleiding door een orofaciaal fysiotherapeut of verwijzing naar huisarts, gnatholoog of kaakchirurg passend zijn. Een operatie is slechts zelden nodig; de behandeling is meestal gericht op uitleg, rust, gewoonten en spierfunctie.

Wanneer maakt u een afspraak?

de pijn houdt aan, keert vaak terug of belemmert eten en slapen;
u kunt de mond minder ver openen;
de kaak blokkeert of schiet regelmatig op slot;
het knappen is nieuw en gaat samen met pijn;
de beet of prothese voelt plotseling anders;
u heeft zwelling, roodheid, koorts of pijn na een val of klap;
u heeft onverklaarde oor-, hoofd- of aangezichtspijn.

Wanneer is snelle medische hulp nodig?

Bel dezelfde dag de tandarts, huisarts of huisartsenpost bij een kaak die niet meer open of dicht kan, forse zwelling, koorts, een ernstig ongeval of snel toenemende pijn.

Bel 112 als kaakpijn samengaat met drukkende pijn op de borst, benauwdheid, zweten, misselijkheid of pijn die uitstraalt naar arm, rug of schouder. Dan kan er iets anders aan de hand zijn dan een kaakgewrichtsprobleem.

Veelgestelde vragen

Is een knappend kaakgewricht gevaarlijk?

Een klik zonder pijn, blokkeren of functieverlies is vaak niet gevaarlijk. Laat het beoordelen als het nieuw is, duidelijk verandert of samengaat met pijn of beperkte beweging.

Kan mijn kunstgebit kaakpijn veroorzaken?

Een versleten, losse of niet goed samenkomende prothese kan bijdragen aan overbelasting, maar kaakpijn heeft vaak meerdere oorzaken. Daarom is alleen slijpen aan de prothese geen goede eerste stap; er is eerst onderzoek nodig.

Helpt een nachtbitje?

Soms, vooral bij knarsen of klemmen met eigen tanden. Een bitje moet passen bij uw gebit en diagnose. Bij een volledige prothese is een standaard bitje meestal niet geschikt. Laat u eerst onderzoeken.

Moet ik stoppen met mijn prothese dragen?

Niet altijd. Bij een duidelijke drukplek of plotselinge pijn kan tijdelijk minder dragen prettig zijn, maar maak een afspraak en neem de prothese mee. Verander de prothese niet zelf.

Bronnen en verdere informatie

Deze pagina geeft algemene informatie. Kaakpijn kan ook uit tanden, kiezen, spieren, het oor of een andere medische oorzaak komen. Bij twijfel is persoonlijke beoordeling nodig.